Dağılan moloz değil tarih

Canlı Performans, Genel, Gezin, Muzik, Ressamlık, Sinema, Tiyatro Mar 14, 2023 Yorum Yok

Seray Şahinler – Kahramanmaraş’ta meydana gelen ve 11 vilayette Aka yıkıma yol açan zelzele tarihi mirasa da Aka ziyan verdi. Hatay ve Adıyaman başta olmak üzere birçok vilayetteki tarihi yapılar ya yıkıldı ya ağır hasar aldı… Mescitler, kiliseler, sinagoglar ziyan gördü, arkeolojik alanlarda tahribatlar yaşandı. Kültür ve Turizm Bakanlığı onarım sürecinin 1 Mart’ta başladığını duyurmuştu. Kaç zelzele gören, binlerce yıldır Fazla sayıda Kıymetli medeniyete tanıklık eden tarihî yapıların aslına Müsait olarak titizlikle restore edilmesi bekleniyor. Pekala arkeolojik alanların, tarihî yapıtların ‘ayağa kaldırma’ sürecinde nelere dikkat edilmeli? Onarımın yol haritası nasıl olmalı? STK’lar, mimar, arkeolog ve akademisyenlerle yaptığım görüşmelerde ‘belgelenme’ başlığı öne çıkıyor. Dağılan, yıkılan Biricik bir taşın dahi değeri büyük. Hepsi fotoğraflanarak kayıt altına alınmalı. Yıkım, bize binaların anatomisi hakkında da bilgi veriyor, bu bilgi ise yıkılan yerlerin ayağa kalkması için ipuçları barındırıyor.

“Kalan izler takip edilmeli”

Prof. Dr. Zeynep Ahunbay, Mimar, Mimarlık Tarihçisi

Yıkılmış, dağılmış olan bütün modüller yapıya ilişkin olduğu için yıkıntıyı Fazla âlâ belgelemek lazım. Adıyaman’daki Tokalaşma Sütunu düştü, onun düştüğü yer Denetim altında. Kesimlerini koruyup birleştirmek mümkün. ancak Habib-i Neccar’a baktığınızda hem içine hem dışına yıkılmış, darmadağın. Hasebiyle yıkım hâli bizim için değerli. Birtakım yapılarda yeni onarımlar yapılmış, onlarla ilgili röleveler, onarım projeleri var. fakat Bina ayakta olduğu Vakit içini görmüyorsunuz. Yıkımlar bize binanın anatomisini gösteriyor. Hasarlar olabilir, duvarların içi boşalmış olabilir. Onları daha âlâ anlayarak müdahale etme talihi ortaya çıkıyor. Mühendisi, gereç uzmanı, muhafaza mimarı ve konservatörüyle düzgün bir grup oluşturup projeye aktarmak ve projeyi ihtimamlı uygulamak gerek. Kesimleri tıpkı yerde kullanmak için yıkımı fotoğrafla ve çizimle belgelemek lazım. Dağılan şey moloz değil, özgün yapının birer modülü. Münasebetiyle birebir sıraya tespit edebilirsek birebir duvar örgüsünü yapabilmek için kalan izleri tespit edip birebir sırayla uygulama yapmak gerek.”

“Önceki yanlışlar tekrarlanmamalı”

Dr. M. Sinan Genim, Mimar

Ülkemizde maalesef ‘korunması Gerekli taşınmaz kültür varlıkları’ ile ilgili bürokrasi yetersizdir. Bilhassa 21.7.1983 tarih ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Muhafaza Kanunu’nun yürürlüğe girmesi ile birlikte Çehre yıla yakın bir mühlet bu yapılara yapılacak müdahaleleri denetleyen özerk bir kurum olan Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu’nun ortadan kaldırılması, bu işin bürokrasiye devredilmesi giderek hususun uzmanları tarafından gerçek kararlar üretilmesinin ve uygulamalar yapılmasının önündeki en Aka Mani olmuştur. Tahlil üretmek yerine, kısıtlı bilgileriyle Çabucak her proje ve uygulamaya evet ve hayır demek durumunda olan bürokratik yapının yetersiz yönetici takımının bu sarsıntıda hasar gören yapılar için Olumlu ve geleceğe dönük kararlar almasının Muhtemel olmadığını düşünmekteyim. Bu zelzelelerde Aka oranda tahrip olan yahut hasar gören yapıların tıpkı gereç ve klâsik teknik ile tamiratı onarım prensiplerine ihanet ve memleketler arası bir ayıptır. Bu yapıların tamiri için radikal kararlar alacak Fazla az sayıda insanımız bulunmakta, hususun uzmanı olan beşerler ayrımcılık ve bürokratik kasvetler nedeniyle bu işlere talip olmak istememekte, zati ilgili bakanlık da onları yok saymaktadır. Elbette ne olursa olsun bu yapılar onarılacaktır, dilerim daha Evvel yapılan yanlışlar tekrarlanmaz ve yeni bir zelzele bunların tekrar yıkılmalarına yahut tahrip olmalarına neden olmaz. Ülkemizin kısıtlı sermayesinin sonrası olmayan işler harcanmasına artık nihayet vermek gerekiyor.

“Her etap belgelenmeli”

Yavuz Özkaya, Kültürel Mirası Müdafaa Derneği Başkanı

‘Kültür varlığı’, en geniş hâliyle, geçmişte/tarihte bilim, kültür, din ve hoş sanatlarla ilgili ya da toplumsal yaşama mevzu olmuş, bilimsel ve kültürel açıdan özgün değer taşıyan, yer üstü, yer altı ve su altındaki Menkul ve taşınmaz varlıklar olarak tanımlanmaktadır. Onu yapan ve yaşatan toplumların gelenek, teknoloji, üretim biçimi ve hayatlarının da aynası olan kültür varlığı, birinci yaratıldığı andaki manalarını bir bütünlük hâlinde sürdüremez; beşerler ve toplumlar üzere o da değişir, dönüşür, katmanlar oluşturur. Sarsıntıda ziyan gören taşınmaz kültür varlıkları için öteki tahribatlarda olduğu üzere yapılması gereken müdafaa asıllı çalışmalar ve metot özetle aktarılmaya çalışılmaktadır.

Uzman mimar ve inşaat mühendislerinin öncülüğünde mimarlık tarihi, sanat tarihi, arkeolog, jeolog, Bina materyal uzmanı üzere tarihî eser uzmanların iştiraki ile kriterleri baştan belirlenmiş formüllerle yerinde gözleme dayalı inceleme; tespitler ve acil süreksiz tedbirlerin belirlenmesi temeldir. Zelzelenin yapıttaki tesirinin bu basamakta anlaşılması, daha sonraki müdafaa maksatlı (restorasyon/rekonstrüksiyon) çalışmalarında yol gösterici olacaktır. var durumun tespiti için yerinde tutulmuş eskiz çizimler, dış/iç/detay fotoğrafları ve drone fotoğrafı/videosu ile belgeleme öncelikli olmalıdır lakin üç boyutlu belgeleme teknikleri ile belgeleme yapılabilirse daha sonraki basamaklarda faydalı olacaktır. Envanter çalışmasının her evresi fotoğraflarla/çizimlerle belgelenmelidir. Daha sonra alandan ve arşivlerden elde edilen bilgiler ortak bir havuzda toplanmalı, kısa-orta ve uzun erimli planlamanın, müdafaa projeleri ve uygulamaların yapılması için karar vericiler, mülk sahipleri, müdafaa uzmanları, Lokal inisiyatifler ve kullanıcılarla Birlikte devinim edilmelidir. Bu süreçte en başta tahribata neden olan etmenlerin hakikat tespit edilerek gelecekte mümkün hasarları önlemeye dönük önlemlerin muhafaza disiplininin unsurları doğrultusunda proje ve uygulamalara aktarılması temeldir.

Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından oluşturulan ilim Konseyi çalışmalara başladı. Milliyet’in duyurduğu ‘enkaz arkeolojisi’ uygulamasında vazifeli uzmanlar tarihi yapıtları titiz bir çalışma ile enkazdan çıkarıyor ve muhafazaya alıyor. – ERCAN ARSLAN Milliyet

“Somut olmayan mirasa da bakmalıyız”

Prof. Dr. Eva Şarlak, Işık Üniversitesi, Sanat, Tasarım ve Mimarlık Fakültesi Öğretim Üyesi:

Benim için bu yapıların, bu yapıtların hepsi birer kültür varlığıdır. Kültür varlıkları bizim için her Vakit ön plandadır. Doğal ki sarsıntıda birinci anda akla gelmiyor bu varlıkları kurtarmak. ancak bizler, mimar, restoratör, arkeolog ve sanat tarihçileri, ayrıyeten STK’lar bu değerin şuurundayız. Klasik sistemin nasıl korunacağı ve nasıl yapılanacağı bu süreçte Fazla kıymetli. çok boyutlu Fazla disiplini bir süreç. Gereçler, benim üzerinde Fazla durduğum ritüel nesneler, cami, kilise ve havralarda Mevcut olan Ufak varlıkların, nesnelerin de ele alınması gerek. Ayrıyeten somut olmayan mirasa da bakmak zorundayız.

“Periyodik tatbikatlar yapılmalı”

Saadet Güner, KUMİD (Kültürel Mirasın Dostları Derneği) Başkanı

Toplumlarda genel olarak şöyle bir yanlış kanı oluşmuştur: “Afette birçok insan hayatını kaybetmiş ve yaralanmışken, Aka ekonomik kayıplar verilmişken kültür varlıklarını konuşmanın sırası mı? İstanbul’da yerleşik ve afetlerde kültür varlıklarının korunmasına odaklanmış çalışmalar yürüten bir sivil cemiyet kuruluşu olarak Kültürel Mirasın Dostları Derneği’ne (KUMİD) bu yanlış kanı; çalışmaları sırasında toplumun farklı aktörleri tarafından sıklıkla aktarılmaktadır.

Kültür varlıklarının arama-kurtarma-tahliye evresinde plansız, çabukla ve Müsait olmayan yetersiz gereç ve donanımla atılacak her adım değerli insanlık mirasını Geri dönülemez bir halde yok edebilir yahut onları hırsızlık, yağma, yangın, su basması vb. yeni ikincil tehlikelere maruz bırakabilir. Bu tehlikeleri azaltmak en azından katlanılabilir düzeye indirmek için Ulusal maddelerimizin yanı Dizi birçok memleketler arası kuruluşların yayınladığı direktifleri, uygulama rehberlerini dikkate alarak Kültür ve Turizm Bakanlığı’mızla Ahenk içinde Afet Yönetim Sistemi’nin dört Temel evresi için kâfi donanıma sahip takım oluşturulmalı, bu takımlara eğitim verilmeli ve periyodik tatbikatlar yapılmalıdır. Bu sürece kültür varlıklarının arama-kurtarma-tahliye etabında vazife alması planlanan ekiplerin katılımı sağlanmalıdır. Bir müzenin elektrik, su tesisatının periyodik olarak gözden geçirilerek Gerekli tamiratın yapılması, kırılacak hisli yapıtların sabitlenmesi, fay çizgisinin yakınına yahut dere yatağına yeni müze inşaatının yapılmaması hiç kuşkusuz afetlerde kültür varlıklarının ziyan görmesini önleyecektir.

14 asırlık Habib-i Neccar Camii depremde en ağır hasarı aldı. 

Adıyaman’daki 10 metrelik Tokalaşma Sütunu kesimlere ayrıldı.

Samandağ’daki 113 yıllık Meryem anne Ermeni Kilisesi 6 Şubat’taki sarsıntılarda kısmen ziyan görse de ibadete açıktı. Lakin 20 Şubat’taki Hatay merkezli zelzelede yıkıma uğradı. Kilise ibadete kapatıldı.

659 yıllık Türk Ortodoks Kilisesi de depreme dayanamadı.  

 

Somut kültürel mirası yine ayağa kaldırmak için hummalı bir çalışma yürütülüyor. 

“Kilisede Önemli bir yığılma var”

Fadi Hurigil, Antakya Ortodoks Vakfı Lideri: 

Tarihi kıymetleri ayağa kaldırmamız, yaşatmamız gerekiyor lakin en Değerli şey Evvel insanı yaşatabilmemiz. Şayet insan yok ise oradaki tarihi pahanın ayağa kalkmasının hiçbir pahası yok. Antakya’da şu Lahza cemaatimizden hiç kimse yok. Hatay’ın üçte biri esasen Belde dışında. Yaşanabilir bir kent olmaktan çıkmış burası. Elektrik ve su ne Vakit istikbal onu da bilmiyoruz. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile toplantımız ümit vericiydi. Bize mart ayında çalışmaya başlanacağı söylendi. Şu anda yıkıntı var, kilisemizde Önemli bir yığılma var. Eski taşlar olduğu üzere çöktü, müştemilatlar çöktü, işyerlerimiz büsbütün çöktü. Altında bir sürü tarihi kıymetimiz, ikonamız var. Çıkarabildiklerimi çıkardım, elimle Müzeler Müdürlüğü’ne teslim ettim. Çalınma olaylarına karşı envanter aldırdım.

 

 

Yorum Yok

Yorum Yap

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir